Verkiezingen 2018 Antwerpen

Hoeveel bolletjes mag ik inkleuren en wat gebeurt er met mijn blanco stem? Een antwoord op al uw vragen rond 14/10

Foto: © Geert De Rycke

Het is bijna zover. Voor het eerst sinds de federale, regionale en Europese verkiezingen van 2014 mag de Belgische burger zondag nog eens zijn democratische plicht vervullen. De vorige gemeenteraadsverkiezingen dateren zelfs al van 2012 en dus kan een opfrisbeurt misschien geen kwaad. Hoeveel stemmen moet ik zondag uitbrengen? Hoeveel bolletjes mag ik inkleuren? Hoe worden de zetels verdeeld? En waarom zijn kandidaten bovenaan een lijst eigenlijk bevoordeeld? Een antwoord op al uw prangende verkiezingsvragen.

• Hoeveel stemmen moet ik op 14/10 uitbrengen?

Als er over de verkiezingen van 14 oktober wordt gesproken heeft men het consequent over de gemeenteraadsverkiezingen. In alle gemeenten van het land verkiezen we raadsleden die vanaf januari 2019 zes jaar lang in het gemeentebestuur zullen zetelen. Het aantal gemeenteraadsleden wordt bepaald aan de hand van het aantal inwoners van een gemeente of stad. Zo verkiest Antwerpen als grootste stad van Vlaanderen 55 gemeenteraadsleden. Baarle-Hertog, met zijn kleine 3.000 inwoners de kleinste gemeente van de provincie Antwerpen, telt 11 gemeenteraadsleden. Elke partij die deelneemt aan de verkiezingen kan maximaal het aantal kandidaten op de lijst zetten als er gemeenteraadsleden zijn.

Hoeveel bolletjes mag ik inkleuren en wat gebeurt er met mijn blanco stem? Een antwoord op al uw vragen rond 14/10
Foto: pol de wilde - corelio

We zouden het haast vergeten, maar op 14 oktober dient u ook te stemmen voor de provincieraad. Momenteel zetelen er in de provincieraad in Antwerpen 72 raadsleden, maar de Vlaamse regering besliste om het aantal provincieraadsleden te halveren. De provincie Antwerpen is onderverdeeld in drie administratieve arrondissementen. Het arrondissement Antwerpen vaardigt 20 leden af, de arrondissementen Turnhout en Mechelen respectievelijk 9 en 7.

De inwoners van de stad Antwerpen moeten daarnaast nog eens voor een derde raad kiezen: de districtsraad. In het grootste district, Antwerpen, worden 33 raadsleden verkozen. In het kleine polderdistrict Berendrecht-Zandvliet-Lillo verwerven 15 kandidaten een zitje. Antwerpse kiezers moeten eerst een stem uitbrengen voor de gemeenteraad, vervolgens voor de districtsraad en tenslotte voor de provincieraad.

• Waar is de provincie voor bevoegd?

In het najaar van 2018 opent het spiksplinternieuwe provinciehuis de deuren en verhuizen alle provinciale diensten en medewerkers naar het gebouw vlakbij de Singel in Antwerpen. Nochtans werden de provinciale bevoegdheden recent drastisch ingeperkt. Een heel aantal bevoegdheden werden overgeheveld naar het Vlaamse of lokale niveau, waaronder cultuur, jeugd, sport en welzijn. De taken die overblijven vallen onder te verdelen in drie categorieën:

Hoeveel bolletjes mag ik inkleuren en wat gebeurt er met mijn blanco stem? Een antwoord op al uw vragen rond 14/10
Het nieuwe provinciehuis in aanbouw. Foto: Patrick De Roo

- Bovenlokale aangelegenheden het lokale, gemeentelijke belang overstijgen

- Ondersteunende taken op verzoek van de federale of Vlaamse overheid of de gemeenten en OCMW’s

- Organiseren van samenwerking tussen verschillende partners, zoals overheden en privé-organisaties, om samen met hen te zoeken naar oplossingen voor maatschappelijke problemen.

Zo is de provincie bevoegd voor onder meer het beheer van natuurgebieden en waterwegen, de aanleg en onderhoud van fietsroutes en wandelpaden, de preventie en crisiscoördinatie bij wateroverlast en andere rampen, de coördinatie van het beleid rond economie en werkgelegenheid, etc.

• Waar zijn de districten voor bevoegd?

Sinds 1983 is de stad Antwerpen opgedeeld in districten, voormalige gemeenten die na grote fusieoperatie in de jaren 70 onder Antwerpse bewind kwamen. Aanvankelijk hadden deze districten geen reële bevoegdheden, maar konden zij enkel advies geven aan het stadsbestuur.

Hoeveel bolletjes mag ik inkleuren en wat gebeurt er met mijn blanco stem? Een antwoord op al uw vragen rond 14/10
Het districtshuis van Berchem. Foto: Patrick De Roo

De negen districten van Antwerpen hebben sinds 2001 terug enkele specifieke, maar beperkte bevoegdheden.

Zo beslist het districtsbestuur over de aanleg en verfraaiing van lokale straten en pleinen en heeft het ook een zeg in het beleid rond jeugd, cultuur, feestelijkheden, sport, seniorenwerking, communicatie en verkeersveiligheid.

Daarnaast kan het district punten toevoegen aan de gemeenteraad en advies geven bij aangelegenheden die betrekking hebben op het eigen districtsdomein.

Het districtsbestuur kan ook een eigen begroting opstellen binnen de grenzen van de verkregen subsidies. Zo besliste het district Antwerpen in 2014 om jaarlijks 10 procent van de totale begroting, ofwel 1,1 miljoen euro, rechtstreeks te laten bepalen door de inwoners via het traject van de burgerbegroting.

Al bij al gaat het dus maar een heel kleine beslissingsbevoegdheid, goed voor amper een paar procenten van de stadsbegroting. Heel wat partijen pleiten er nochtans voor om het bevoegdhedenpakket uit te breiden en een verdere decentralisatie naar de districten door te voeren.

De negen Antwerpse districten zijn Antwerpen, Berchem, Berendrecht-Zandvliet-Lillo, Borgerhout, Deurne, Ekeren, Hoboken, Merksem en Wilrijk. Daarnaast zijn er nog wijken als Kiel en Linkeroever die niet het statuut van district hebben, maar dat misschien in de toekomst wel kunnen worden.

• Hoeveel verschillende bolletjes kan ik inkleuren?

Als u er gemakkelijk van af wil zijn, kan u gewoon het bolletje bovenaan naast de partij- of lijstnaam inkleuren. U geeft dan een lijststem. In dat geval geeft u aan akkoord te gaan met de volgorde van de kandidaten, zoals de partij of beweging die bepaald heeft. U bevoordeelt daarmee met andere woorden de kandidaten bovenaan de lijst.

Als u een voorkeur hebt voor één of meerdere individuele kandidaten binnen dezelfde lijst, kan u, in plaats van een lijststem, de bolletjes naast hun namen aanklikken of inkleuren. Dan kiest u voor voorkeurstem(men). Op die manier kan u er voor zorgen dat een kandidaat die lager op de lijst staat, toch voldoende voorkeurstemmen kan verzamelen om verkozen te raken.

Elke kiezer heeft recht op één stem. Ook al vink je dus tien verschillende namen aan, dan nog is de partij waar je voor stemde er maar één rijker.

• Waarom zijn kandidaten bovenaan de lijst dan wel bevoordeeld?

Hoeveel bolletjes mag ik inkleuren en wat gebeurt er met mijn blanco stem? Een antwoord op al uw vragen rond 14/10
Foto: Hollandse Hoogte / Herman Wouters

Kandidaten bovenaan de lijst hebben een dubbel voordeel. Niet alleen springen ze, net als de lijstduwers, de kandidaten helemaal onderaan, meer in het oog. De lijsttrekkers profiteren ook van de lijststemmen die de kiezers uitbrachten. Als de lijsttrekker stemmen tekort komt om verkozenen te raken, komen alle hem noodzakelijke lijststemmen hem toe. Als een partij één verkozene heeft zal dat dus bijna altijd de lijsttrekker zijn. Als de lijsttrekker nog niet alle lijststemmen heeft opgeslokt gaan die naar de tweede op de lijst, enzovoort.

Kandidaten van een kleine partij die niet bovenaan staan, moeten bijgevolg een pak meer voorkeurstemmen verzamelen dan de kandidaten voor hen op de lijst, om een zitje te bemachtigen. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 in Antwerpen slaagde Claude Marinower daar bijvoorbeeld wel in. Marinower stond pas op de vierde plaats van de Open Vld-lijst, maar raakte toch samen met lijsttrekster Annemie Turtelboom verkozen, omdat hij een pak meer stemmen verzamelde dan de nummers twee en drie op de lijst, Eddy Baelemans en Karin Heremans.

• Kan ik ook voor kandidaten op verschillende lijsten stemmen?

Nee, dat gaat dus niet. Tot 1976 bestond het systeem van ‘panacheren’ waarbij kiezers hun stem konden verdelen over (kandidaten op) verschillende lijsten. Dat systeem werd afgeschaft omdat er destijds niet veel gebruik van werd gemaakt. De tijden zijn intussen echter veranderd. In tegenstelling tot vroeger stemmen veel minder mensen puur ideologisch en partijgetrouw en kunnen ze zowel sympathie voor een persoon op lijst A als een kandidaat voor lijst B. Een linkse kiezer die neigt naar een stem voor Groen, maar eigenlijk ook wel een capabele kandidaat ziet op de sp.a-lijst zou bijvoorbeeld op twee kandidaten op de Groen-lijst kunnen stemmen en op één sp.a-kandidaat. Groen krijgt dan 2/3de van uw stem, sp.a moet het stellen met 1/3de .

Daarom klinkt de roep om het panacheren terug in te voeren steeds luider. Toenmalig Open Vld-senator Vincent Van Quickenborne lanceerde in 1999 al het voorstel om terug te kunnen panacheren bij de gemeenteraadsverkiezingen, maar op dat moment was er niet genoeg draagvlak voor. Vooralsnog zal u dus harde noten te kraken hebben en uw stem aan één enkele partij geven. Het staat u natuurlijk wel vrij om voor de provincieraad op een andere partij te stemmen dan u deed voor de gemeenteraad.

Als u de fout maakt om toch op verschillende partijen te stemmen, is uw stem ongeldig en telt ze niet mee.

• Hoe worden de zetels verdeeld onder de verschillende lijsten?

Hoeveel bolletjes mag ik inkleuren en wat gebeurt er met mijn blanco stem? Een antwoord op al uw vragen rond 14/10
Foto: put

De percentages van de partijen kennen is één zaak, vervolgens bepalen hoeveel zetels de partijen toekomen nog een andere. Er bestaan namelijk verschillende methoden om de zetelverdeling te bepalen. Zo wordt bij de federale verkiezingen gebeurt de zetelverdeling aan de hand van het systeem D’Hondt. Bij gemeenteraadsverkiezingen wordt echter de methode Imperiali gehanteerd.

Om te weten hoeveel zetels een lijst krijgt, berekenen we eerst het stemcijfer. Dit is het totaal van de geldige stemmen (zowel lijst- als voorkeurstemmen) die een lijst behaald heeft. Vervolgens verdelen we de zetels door het stemcijfer van elke lijst achtereenvolgens te delen door 2, 3, 4, 5, … De hoogste quotiënten winnen een zetel. We gaan door met delen tot alle zetels verdeeld zijn.

Een voorbeeld: in fictieve gemeente X zijn er negen zetels te verdelen. Vier lijsten trekken naar de kiezer. Lijst A heeft een stemcijfer van 840, lijst B van 432, lijst C van 360 en lijst D haalde een totaal van 328 stemmen.

Het cijfer tussen haakjes geeft het volgnummer van de zetel aan. (1e) verwijst bijvoorbeeld naar de eerst te verdelen zetel. Het quotiënt 216 is het derde grootste quotiënt, en verwerft zo de derde zetel. Als meerdere partijen hetzelfde quotiënt behalen, dan gaat de zetel eerst naar de grootste partij (de partij met het hoogste stemcijfer). Op die manier bevoordeelt het systeem Imperiali grote partijen. Dit is geen toeval: door grote partijen een licht voordeel toe te kennen, wordt het voor hen makkelijker om een stevige meerderheid te verwerven. Dat moet de gemeenteraad vlotter bestuurbaar maken en versnippering tegengaan.

• Wordt de kandidaat met de meeste stemmen ook automatisch burgemeester?

Hoeveel bolletjes mag ik inkleuren en wat gebeurt er met mijn blanco stem? Een antwoord op al uw vragen rond 14/10
Foto: Photo News

Neen. In België kennen we geen rechtstreekse burgemeesterverkiezingen. Tenzij een partij een meerderheid van de zetels binnenhaalt (wat bijna zelden voorkomt), zal er een coalitie moeten worden gesmeed. Doorgaans zal de grootste partij deel uitmaken van een toekomstige meerderheid, maar dat is niet noodzakelijk het geval.

Een bekend voorbeeld is de gemeenteraadsverkiezing in Kortrijk in 2012, waar de CD&V ruim de grootste partij werd met 33% van de stemmen en Stefaan De Clerck het meest aantal voorkeurstemmen verzamelde. Toch werd Vincent Van Quickenborne van Open Vld burgemeester omdat hij achter de rug van De Clerck een voorakkoord had gesmeed met de lokale N-VA en sp.a. Ook is de uiteindelijke burgemeester niet noodzakelijk een lijsttrekker, al is dat doorgaans wel het geval.

• Wat riskeer ik als het als stemgerechtigde Belg vertik om te gaan stemmen?

Er geldt in België een stemplicht voor alle stemgerechtigde Belgen ouder dan 18 jaar. Concreet ben je verplicht om naar het stembureau te gaan, het stemhokje binnen te stappen, een stem uit te brengen en je stembiljet in de stembus te stoppen. Dit wil niet zeggen dat je voor een bepaalde lijst of kandidaat moet stemmen: je kan ook een blanco stem uitbrengen. Niet-Belgen hebben in bepaalde gevallen wel stemrecht, maar geen stemplicht.

Wie niet gaat stemmen, wordt genoteerd als afwezige kiezer en riskeert een geldboete van 30 tot 60 euro. Weiger je een tweede keer om te gaan stemmen, dan wordt de boete opgetrokken naar 60 tot 150 euro. Hardleerse niet-kiezers die in een periode van 15 jaar vier verkiezingen missen zonder goede reden, kunnen 10 jaar van de kiezerslijst geschrapt worden. In praktijk blijven afwezige kiezers ongestraft, omdat de vervolging hiervan geen prioriteit is voor het parket.

• Waarom komt mijn blanco stem eigenlijk vooral de grootste partij ten goede?

Hoeveel bolletjes mag ik inkleuren en wat gebeurt er met mijn blanco stem? Een antwoord op al uw vragen rond 14/10
Foto: Geertje De Waegeneer

Een blanco stem wordt op dezelfde manier behandeld als een ongeldige stem: ze wordt niet meegerekend in het eindresultaat. Blanco stemmen worden dus niet, zoals sommige mensen denken, automatisch toegevoegd aan het stemcijfer van de grootste lijst. Toch komt een blanco stem onrechtstreeks de grootste partij ten goede. Blanco en ongeldige stemmen resulteren er immers niet in dat corresponderende zetels vrijgehouden worden. De ‘lege’ zetels worden verdeeld tussen de lijsten op basis van het aantal stemmen dat die lijst haalde. Dit bevoordeelt in de eerste plaats de grootste partijen.

Hoewel je een blanco stem kan zien als een subtiele uiting van burgerlijke ontevredenheid, steun je dus onrechtstreeks toch de meerderheid.

• Waar en wanneer moet ik gaan stemmen?

Waar – De gemeente stelt de kiezerslijst samen op basis van de inwoners die op 1 augustus 2018 ingeschreven waren. Wie na 1 augustus naar een andere gemeente is verhuisd, moet nog één keer in zijn oude gemeente gaan stemmen. Je komt dan wel in aanmerking voor een terugbetaling van je reiskosten. Ten laatste twee weken voor de verkiezingen ontvang je een oproepingsbrief. Deze brief vermeldt het stembureau waar je je stem kan uitbrengen.

Wanneer – Stembureaus waar je stemt met pen en papier zijn geopend van 8 uur tot 13 uur. Stembureaus waar je digitaal kan stemmen blijven iets langer open: van 8 uur tot 15 uur.

• Hoe komt het dat ik in een ander district moet gaan stemmen en voor welk district stem ik dan?

Hoeveel bolletjes mag ik inkleuren en wat gebeurt er met mijn blanco stem? Een antwoord op al uw vragen rond 14/10
het districtshuis van Antwerpen. Foto: Pol De Wilde - Corelio

Een aantal kiezers uit Ekeren, Berchem, Borgerhout, Deurne en district Antwerpen zal zijn stem uitbrengen in een kiesbureau in een ander district op zondag 14 oktober. Dat komt omdat het dichtstbijzijnde stemlokaal voor een aantal adressen in een ander district ligt.

Zo moeten een aantal bewoners in Ekeren hun stem uitbrengen in de school Willem Tell aan de Kruisboogstraat 49 in Antwerpen. In de school Crea 16 aan de Grote Hondstraat 52 in Antwerpen zullen bewoners uit Berchem gaan kiezen. Bewoners van enkele wijken in Borgerhout moeten naar het stembureau in de school ’t Speelscholeke aan de Hertstraat 7 in Deurne. In de school Vlinderboom aan Te Boelaarpark 5 in Borgerhout is er een stembureau voor kiezers uit Deurne. Kiezers uit enkele wijken in het district Antwerpen brengen hun stem uit in ofwel de school Klavertje Vier in de Jozef Balstraat 6 in Berchem of het parochiecentrum Rozenkrans in de Heistraat 390 in Wilrijk.

Die kiezers die in een ander district hun stem moeten uitbrengen stemmen wel degelijk voor het districtsbestuur waar hij/zij woont. De voorzitters van deze stembureaus moeten daarom na de stemming de resultaten afleveren in het districtshuis waarvoor gestemd is.

• Welke kiezers hebben recht op een reiskostenvergoeding?

Wie - Bepaalde kiezers hebben recht op de terugbetaling van hun reiskosten of op een gratis treinbiljet. Het gaat om:

- kiezers die op 14 oktober niet meer wonen in de gemeente waar ze moeten gaan stemmen,

- kiezers die op 14 oktober in het buitenland of in een andere gemeente moeten werken en hun gezinsleden,

- studenten die door hun studies in een andere gemeente verblijven en

- kiezers die behandeld worden in een verpleeg- of gezondheidsinrichting in een andere gemeente.

Praktisch – De vergoeding bedraagt 0,3460 euro per afgelegde kilometer. Alleen de reisweg die je binnen België aflegt komt in aanmerking. Je vraagt deze terugbetaling aan door een formulier A98 op te sturen naar het provinciebestuur van de plaats van je stembureau. Dit kan tot 14 januari 2019. Je kunt er ook voor kiezen om met de trein naar het stembureau te gaan. In dat geval heb je recht op een gratis retourbiljet in tweede klasse. Je ontvangt je gratis biljet aan het loket op vertoon van je oproepingsbrief. De loketbediende kan bovendien vragen om een attest te zien dat bewijst dat je recht hebt op een gratis ticket, bijvoorbeeld een attest aan je werkgever.

LEES OOK: Gratis met de trein naar het stembureau, maar ook als u met de auto gaat kan u deel van de reiskosten recupereren

• Aan wie kan ik een volmacht geven en hoe doe ik dat?

Wie mag een volmacht geven? Als je zelf niet in staat bent om te stemmen, kan een andere kiezer dit in jouw naam doen. Je moet een goede reden hebben om te stemmen bij volmacht: medische redenen, beroeps-, dienst- of studieredenen, religieuze overtuiging, een gevangenisstraf of een tijdelijk verblijf in het buitenland. Ook schippers, marktkramers en kermisreizigers kunnen een volmacht geven.

Hoe geef ik een volmacht? Je hebt twee documenten nodig om een volmacht te geven: een attest dat de specifieke reden bewijst waarom je niet zelf kan stemmen (bijvoorbeeld een doktersbriefje) en het volmachtformulier A95. Het volmachtformulier moet ingevuld en ondertekend worden. De volmachtdrager brengt jouw stem uit in het stembureau dat op jouw oproepingsbrief staat. Daarvoor zijn deze documenten nodig: het volmachtformulier, het attest, de identiteitskaart van de volmachtdrager, zijn eigen oproepingsbrief en jouw oproepingsbrief. De volmachtdrager moet daarna uiteraard ook nog steeds zelf gaan stemmen in zijn eigen stembureau.

• Hoe en door wie wordt bepaald dat iemand moet plaatsnemen in het telbureau?

Hoeveel bolletjes mag ik inkleuren en wat gebeurt er met mijn blanco stem? Een antwoord op al uw vragen rond 14/10
Foto: Marc Herremans - Corelio

Een telbureau bestaat uit een voorzitter, een secretaris en twee tot vier bijzitters. De voorzitter en de bijzitters worden door de plaatselijke vrederechter aangewezen uit een lijst. Deze lijst wordt opgesteld door het college van burgemeester en schepenen, en bevat kiesgerechtigde personen uit bepaalde beroepsgroepen, zoals rechters, advocaten en leerkrachten. De secretaris wordt benoemd door de voorzitter, en moet geen bijzonder beroep uitoefenen.

Wie niet in staat is te zetelen in het telbureau, moet dit binnen de drie dagen melden aan het hoofdbureau van de gemeente. Voorzitters en bijzitters die zonder wettige reden niet opdagen op de dag van de verkiezing kunnen een boete van 50 tot 200 euro krijgen.

Door joro

Verkiezingen in jouw gemeente: